Sel Sklerenkima: Sel Kuat dalam Tumbuhan

Oleh : Prof Madya Dr Noraini Talip
Jabatan Sains Biologi & Bioteknologi, Universiti Kebangsaan Malaysia

Setiap spesies pokok mempunyai cara tersendiri untuk perlindungan daripada serangan haiwan, manusia ataupun daripada jangkitan penyakit. Jika kita sentuh daun lalang (Imperica cylindrica), jari kita mungkin terluka kerana daunnya yang tajam. Apa yang menyebabkan tekstur daunya menjadi keras dan tajam?. Ia kerana kehadiran bahan hablur kristal. Bagaimana pula kita lihat pokok kelapa boleh bertahan daripada patah atau tumbang ketika ombak tsunami melanda sekitar tahun 2006 di perairan Indonesia hingga ke Thailand?. Sebenarnya ia disebabkan sel yang terdapat pada batang pokok kelapa yang dikenali sebagai sel sklerenkima.

Sel sklerenkima berfungsi untuk sokongan, perlindungan, kekuatan dan lenturan, menyebabkan sesuatu organ tumbuhan lebih tegap dan kukuh serta bersifat lebih elastik. Sel ini terdapat pada tisu asas, di bawah lapisan sel epidermis, pada tisu vaskular dan sebagainya, dan kehadirannya sama ada secara berkelompok atau secara individu sel. Sel sklerenkima merupakan sel yang mempunyai dinding yang tebal, lumen yang kecil dan berlignin (Rajah 1). Ia terbahagi kepada sel serabut dan sel sklereid. Sel serabut merupakan sel yang yang panjang dan sempit dan biasanya dijumpai secara berkelompok dan paling banyak ditemui pada tumbuhan, hingga boleh dikatakan boleh ditemui pada sebahagian besar spesies tumbuhan. Sel serabut inilah yang paling banyak terdapat dalam batang pokok kelapa yang menjadikan batangnya kuat, teguh dan elastik atau boleh lentur.

Sel sklereid mempunyai pelbagai bentuk yang unik.

1. Brakisklereid atau sel batu yang biasanya berbentuk isodiametrik (Rajah 2A), boleh ditemui pada daun, batang dan buah, dan antara buah yang mengandungi brakisklereid ialah buah ciku, buah pir dan buah lai. Bila makan buah ini, kita akan rasai tekstur sklereid ini.
2. Makrosklereid: berbentuk seperti rod atau silinder yang banyak ditemui pada buah daripada famili Leguminosae atau Fabaceae seperti pada biji kacang botor (Psophocarpus tetragonolobus).
3. Ostiosklereid: sel sklereid yang berbentuk seperti tulang banyak pada biji benih tumbuhan.
4. Astrosklereid: sel sklereid yang mempunyai banyak cabang dan boleh dikatakan berbentuk seperti bintang (Rajah 2B)

Begitulah ciri anatomi pada sesuatu spesies tumbuhan yang kita patut tahu supaya kita lebih memahami keunikan sesuatu spesies tumbuhan termasuklah apabila kita makan bahagian daripada tumbuhan seperti buah atau daunnya, tekstur yang kita rasa itu merupakan sebahagian kandungan sel dan tisu tumbuhan tersebut.

Kredit Foto : Prof Madya Dr Noraini Talip