Jerebu: Mengapa Kanak-Kanak dan Warga Tua Paling Terancam?

Penulis: Asst. Prof. Dr. Noor Artika Hassan
Jabatan Perubatan Komuniti, Kulliyyah Perubatan, International Islamic University Malaysia

Jerebu bukan lah perkara asing di Malaysia dan  baru-baru ini, pada 19/7/2025, akhbar mula melaporkan tentang jerebu rentas sempadan yang melanda negeri pantai barat. Ia susulan daripada 79 titik panas di kawasan Sumatera yang merentasi Malaysia melalui tiupan angin barat daya.

Jerebu merentasi sempadan yang pertama direkodkan di Malaysia bermula pada tahun 1982 disebabkan pembakaran hutan di Kalimantan. Seterusnya ia berlaku dengan kerap hampir setiap tahun. Apabila jerebu berlaku, masyarakat terdedah kepada pelbagai unsur pencemaran udara terutamanya partikel terampai di bawah 10 mikron dan 2.5 mikron (PM₁₀ dan PM_2.5). Selain itu, kita juga akan terdedah kepada sulfur dioksida, nitrogen dioksida, ozon, dan karbon monoksida semasa jerebu.

Di Malaysia, masyarakat boleh merujuk kepada indeks pencemaran udara (IPU) untuk mengetahui tentang status kualiti udara untuk purata masa 24 jam melalui laman sesawang Jabatan Alam Sekitar :https://eqms.doe.gov.my/APIMS/main.

Apabila jerebu berlaku, kesannya kepada kesihatan akan dirasai oleh semua lapisan masyarakat terutamanya kanak-kanak dan warga emas. Antara simptom semasa jerebu ialah batuk, mata berair, sesak nafas, keletihan dan sakit dada. Mengapa kanak-kanak dan warga emas adalah golongan yang paling terkesan?

Sistem pernafasan

Kanak-kanak bernafas lebih laju berbanding orang dewasa. Ini bermakna mereka menyedut lebih banyak udara tercemar dalam tempoh yang singkat. Kadar pernafasan kanak-kanak sekitar 18-30 kali pernafasan/min (bergantung kepada usia), berbanding orang dewasa sekitar 12–18 pernafasan/min. Disamping itu, paru-paru mereka masih dalam fasa tumbesaran, menyebabkan partikel jerebu lebih mudah merosakkan tisu paru-paru. Jadi tidak hairanlah apabila IPU melebihi 200, sekolah akan ditutup sebagai langkah berjaga-jaga.

Manakala untuk warga emas pula, fungsi paru-paru secara semulajadi akan semakin menurun seiring dengan peningkatan usia seperti pengurangan keanjalan paru-paru, otot pernafasan menjadi semakin lemah, dan kapasiti paru-paru semakin berkurang. Komorbiditi sedia ada seperti penyakit arteri koronari, penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD), asma, kencing manis, darah tinggi akan melemahkan sistem pertahanan tubuh badan, seterusnya menyebabkan risiko yang berganda yang boleh membawa kepada radang paru-paru seperti pneumonia dan keradangan sistemik yang lebih teruk.

Daya Tahan

Imuniti kanak-kanak belum sekuat orang dewasa. Mereka lebih mudah mendapat penyakit seperti asma, alahan, dan jangkitan saluran pernafasan semasa jerebu. Untuk warga emas pula, proses penuaan menyebabkan penurunan fungsi imun dan seterusnya menyebabkan sistem pertahanan tubuh semakin merosot. Apabila mereka terdedah kepada jerebu, ia akan menyebabkan  keradangan, penyempitan salur darah (vasokonstriksi), dan keadaan yang cenderung kepada pembekuan darah (pro-koagulasi), serta peningkatan kadar denyutan jantung. Faktor-faktor ini boleh menyumbang kepada peningkatan risiko penyakit kardiovaskular seperti strok dan kegagalan jantung.

Aktiviti luar

Umum mengetahui kanak-kanak suka bermain dan sering menjalani aktiviti luar seperti sukan. Semasa jerebu, mereka mungkin terdedah kepada udara tercemar lebih lama jika langkah pencegahan tidak diambil. Justeru itu, adalah dinasihatkan supaya aktiviti luar samada di sekolah dan di rumah perlu dihentikan sementara semasa jerebu untuk mengurangkan impak kepada kanak-kanak. Mereka boleh bermain di dalam bangunan atau rumah sementara menunggu jerebu reda. Bagi warga emas pula, sesetengah mereka memerlukan rawatan berkala atau perlu bergerak di luar rumah. Justeru, adalah dinasihatkan supaya langkah pencegahan diambil seperti memakai pelitup muka untuk mengurangkan risiko kepada mereka.

Kesimpulannya, dari sudut kesihatan, kanak-kanak dan orang tua lebih mudah terjejas apabila terdedah kepada jerebu kerana fisiologi kanak-kanak yang rentan, kelemahan sistem pertahanan badan, kehadiran penyakit sedia ada, serta fungsi organ yang belum matang (kanak-kanak) atau menurun (orang tua). Oleh itu, pencegahan awal seperti memakai pelitup muka, mengelakkan aktiviti luar, dan pemantauan kesihatan amat penting semasa musim jerebu.

Kredit foto-medklinn

Rujukan

• Giles, L. V., Thomson, C. J., Lesser, I., & Brandenburg, J. P. (2024). Running through the haze: how wildfire smoke affects physical activity and mental well-being. Journal of Physical Activity and Health, 1(aop), 1-11.
• Latif, M. T., Othman, M., Idris, N., Juneng, L., Abdullah, A. M., Hamzah, W. P., … & Jaafar, A. B. (2018). Impact of regional haze towards air quality in Malaysia: A review. Atmospheric Environment, 177, 28-44.
• Hashim, M. H., Ibrahim, M. H., Ismail, M. I. M., Isa, N. K. M., Ali, S. S. S., & Omar, M. H. C. (2020). Menyingkap pencemaran partikel terampai (PM10) di Malaysia (Revealing of suspended particle pollution (PM10) in Malaysia).Asian Journal of Environment, History and Heritage, 4(2).
• Hill, B., & Annesley, S. H. (2020). Monitoring respiratory rate in adults. British journal of nursing, 29(1), 12-16.
• https://eqms.doe.gov.my/APIMS/main
• https://www.met.gov.my/assets/content/siaran_media/en/19%20Julai%202025%20-%20Kenyataan%20Media%20Jerebu%20Rentas%20Sempadan.pdf