Kerjaya Ahli Biologi Marin dalam Agenda Ekonomi Biru Negara

Oleh: Prof. Madya Dr. Mohd Uzair Rusli
Ketua Pusat Konservasi Marin, Universiti Malaysia Terengganu

Jika masa depan ekonomi dunia semakin bergantung kepada lautan, maka persoalan yang semakin relevan sekarang: siapakah yang benar-benar memahami lautan? Di sinilah peranan ahli biologi marin menjadi semakin penting.

Pada masa lalu, apabila kita menyebut tentang ahli biologi marin, gambaran yang muncul biasanya seorang saintis yang menyelam di terumbu karang, mengkaji ikan atau memantau haiwan marin yang terdampar di pantai. Bidang ini juga sering dilihat sebagai kerjaya yang terhad kepada universiti atau institut penyelidikan.

Namun dalam dua dekad kebelakangan ini, landskap tersebut telah berubah dengan sangat ketara. Perubahan iklim, kemerosotan biodiversiti marin, tekanan terhadap sumber perikanan, serta kemunculan konsep Ekonomi Biru telah menjadikan kepakaran biologi marin semakin penting dalam pelbagai sektor pembangunan negara.

Lautan merangkumi lebih 70% permukaan bumi dan menjadi sumber utama kepada kehidupan manusia. Di Malaysia, negara maritim ini mempunyai lebih 4,800 kilometer garis pantai serta kawasan laut yang hampir dua kali ganda keluasan daratan negara. Laut bukan sekadar ekosistem semula jadi, tetapi juga penyumbang besar kepada ekonomi negara melalui sektor perikanan, pelancongan, akuakultur, pengangkutan maritim dan tenaga luar pesisir.

Sebagai contoh, industri perikanan Malaysia sahaja menyumbang lebih RM15 bilion setahun kepada ekonomi negara dan menjadi sumber protein utama kepada rakyat. Namun semua sektor ini bergantung kepada satu perkara asas iaitu, kesihatan ekosistem laut.

Tanpa kefahaman saintifik tentang bagaimana ekosistem ini berfungsi, pembangunan ekonomi laut boleh membawa kepada kerosakan yang sukar dipulihkan. Di sinilah peranan ahli biologi marin menjadi semakin penting. Mereka menyediakan data dan pengetahuan saintifik yang membantu kerajaan, industri dan masyarakat membuat keputusan yang lebih bijak dalam mengurus sumber laut.

Paradigma Baharu Pembangunan Sumber Marin

Konsep Ekonomi Biru merujuk kepada pembangunan ekonomi yang berasaskan laut tetapi dilaksanakan secara lestari. Ia menekankan keseimbangan antara pertumbuhan ekonomi, kesejahteraan masyarakat dan pemeliharaan ekosistem marin.

Di peringkat global, nilai Ekonomi Biru dianggarkan mencecah lebih USD2.5 trilion setahun, menjadikannya antara sektor ekonomi terbesar di dunia. Malaysia juga mempunyai potensi besar dalam sektor ini melalui perikanan, akuakultur, pelancongan marin, bioteknologi marin, tenaga boleh diperbaharui serta pemuliharaan ekosistem seperti paya bakau, rumput laut dan terumbu karang.

Namun, semua sektor ini berkongsi asas yang sama. Jika stok ikan merosot, industri perikanan akan terjejas. Jika terumbu karang rosak, pelancongan marin akan kehilangan daya tarikannya. Jika pencemaran meningkat, akuakultur akan menghadapi risiko penyakit dan kerugian besar.

Oleh itu, pembangunan Ekonomi Biru tidak boleh dipisahkan daripada ilmu sains marin. Kepakaran ahli biologi marin menjadi komponen penting dalam memastikan pembangunan laut berlaku secara mampan.

Perkembangan Ekonomi Biru sebenarnya sedang membuka landskap kerjaya baharu kepada graduan biologi marin.

Di sektor kerajaan, mereka terlibat dalam pengurusan sumber perikanan, pemantauan taman laut serta perancangan pembangunan pesisir. Di universiti dan institut penyelidikan pula, mereka menjalankan kajian yang membantu memahami perubahan ekosistem laut dan kesannya kepada masyarakat.

Organisasi Bukan Kerajaan (NGO) pula menggunakan kepakaran ahli biologi marin untuk program konservasi, pendidikan masyarakat serta pemulihan habitat marin.

Dalam sektor industri, syarikat perunding alam sekitar memerlukan pakar biologi marin untuk menjalankan penilaian impak alam sekitar bagi projek pembangunan di kawasan pesisir dan laut.

Industri pelancongan juga semakin menghargai kepakaran ini. Banyak resort dan operator pelancongan kini menggaji ahli biologi marin untuk memberi penerangan kepada pelancong tentang ekosistem laut serta memastikan aktiviti seperti snorkeling dan selam skuba dijalankan secara lestari.

Selain itu, industri akuakultur yang berkembang pesat juga memerlukan pakar dalam biologi pembiakan ikan, kesihatan hidupan akuatik serta pengurusan ekosistem ladang ternakan laut.

Sains Marin dan Sektor Kewangan

Satu lagi perkembangan menarik ialah kemunculan bidang yang menghubungkan sains laut dengan sektor kewangan dan pelaburan.

Konsep seperti Blue bonds, Blue carbon, Ocean accounting serta pelaburan berasaskan prinsip ESG (Environmental, Social and Governance) kini semakin mendapat perhatian di peringkat global. Banyak institusi kewangan ingin melabur dalam projek berkaitan laut tetapi memerlukan penilaian saintifik terhadap risiko dan impak alam sekitar.

Sebagai contoh, ekosistem bakau mampu menyimpan karbon sehingga empat hingga lima kali lebih tinggi daripada hutan daratan, selain berfungsi melindungi pantai daripada hakisan. Untuk menilai nilai sebenar projek seperti ini, kepakaran ahli biologi marin amat diperlukan.

Dalam konteks ini, ahli biologi marin bukan sahaja bekerja sebagai saintis, tetapi juga berpotensi menjadi penasihat saintifik kepada sektor kewangan dan pelaburan dalam pembangunan Ekonomi Biru.

Lautan Kita, Masa Depan Kita

Melihat kepada potensi besar Ekonomi Biru yang telah menjadi agenda besar negara, jelas bahawa negara memerlukan lebih ramai pakar yang memahami ekosistem laut secara mendalam.

Institusi pengajian tinggi seperti UMT memainkan peranan penting dalam melatih generasi baharu ahli biologi marin yang bukan sahaja mahir dalam penyelidikan, tetapi juga memahami cabaran sebenar dalam pengurusan sumber laut.

Dalam era Ekonomi Biru, ahli biologi marin bukan lagi sekadar saintis yang bekerja di makmal atau di laut. Mereka adalah sebahagian daripada tenaga pakar yang membantu membentuk masa depan pembangunan laut yang lebih bijak, lestari dan berdaya tahan.

Bagi generasi muda hari ini, bidang biologi marin bukan sekadar satu pilihan kerjaya. Ia adalah peluang untuk memahami lautan, melindungi khazanah alam, dan pada masa yang sama menyumbang kepada pembangunan ekonomi negara.

Lautan bukan sahaja warisan alam yang perlu dipelihara, tetapi juga masa depan ekonomi yang perlu diurus dengan ilmu. Dan dalam usaha besar ini, ahli biologi marin memainkan peranan yang amat penting.

#LiterasiLautanUntukSemua

*Artikel ini diterbitkan atas inisiatif dan tajaan ‘OceanHOPE Project’ dari Universiti Malaysia Terengganu bagi meningkatkan tahap literasi lautan kepada orang ramai bersempena sambutan 25 Tahun UMT: Menerajui Agenda Ekonomi Biru Negara. Sila layari https://oceanhope.umt.edu.my/ untuk maklumat lanjut.