Kena Tahu Sebelum Pam! Panduan Tepat Bacaan Tekanan Darah di Rumah

Penulis: Dr. Zainab Mat Yudin,
Pakar Perubatan Keluarga, Hospital Pakar Universiti Sains Malaysia
Pensyarah Perubatan di Pusat Pengajian Sains Pergigian USM

Ramai menganggap pemantauan tekanan darah hanya perlu dilakukan di klinik atau hospital. Namun, tahukah anda bacaan tekanan darah di rumah sering kali lebih mencerminkan keadaan kesihatan sebenar anda?

Artikel ini menjelaskan sains di sebalik pemantauan kendiri ini dari persediaan awal sehinggalah tafsiran bacaan.

Apa Sebenarnya Pemantauan Tekanan Darah di Rumah?

Secara saintifik, ia dikenali sebagai Home Blood Pressure Monitoring (HBPM). Ringkasnya, ia ialah kaedah mengukur dan merekod tekanan darah sendiri menggunakan mesin digital automatik (jenis lilitan lengan) dalam persekitaran harian yang biasa (Gambar 1).

Berbeza dengan ujian sekali-sekala di klinik, HBPM membantu doktor melihat pola tekanan darah jangka panjang dan mengelakkan fenomena “white coat hypertension” iaitu keadaan apabila bacaan melonjak tinggi secara tiba-tiba hanya kerana rasa cemas melihat kot putih doktor atau suasana hospital.

Bila Pemeriksaan Tekanan Darah di Rumah Penting? 

HBPM berguna dalam pelbagai situasi. Ia boleh digunakan semasa penilaian awal pesakit dan untuk mendiagnosis hipertensi. HBPM juga membantu mengenal pasti fenomena white coat hypertension ataupun dalam istilah perubatan dikenali sebagai isolated office hypertension (hipertensi klinik terpencil) dan masked hypertension (hipertensi terselindung). Hipertensi klinik terpencil ialah keadaan apabila bacaan tekanan darah hanya tinggi di klinik tetapi normal di rumah. Hipertensi terselindung pula ialah keadaan sebaliknya, iaitu bacaan normal di klinik tetapi tinggi di rumah. Selain itu, HBPM membantu doktor menilai keberkesanan rawatan dan mendiagnosis hipertensi rintang sebenar (true resistant hypertension). HBPM juga menggalakkan pesakit mematuhi rawatan dan membantu mengoptimumkan kawalan tekanan darah.

Fasa Pra-Ukuran: Apa Perlu Dibuat Sebelum Tekan Butang “Start”?

Tekanan darah ialah parameter biologi yang sangat dinamik; ia bertindak balas pantas terhadap rangsangan sekeliling. Berikut ialah langkah-langkah yang perlu diambil bagi memastikan bacaan tekanan darah yang jitu dan tidak “palsu”:

1- Rehat Sekurang-kurangnya 5 Minit: Duduk dengan tenang sebelum memulakan ujian. Jangan terus mengukur sebaik sahaja selesai berjalan laju atau mengangkat barang.

2- Kosongkan Pundi Kencing: Pundi kencing yang penuh boleh merangsang sistem saraf dan menaikkan tekanan darah.

3-Elak Kafein, Merokok & Bersenam (30 Minit Sebelum): Nikotin dan kafein menyempitkan saluran darah serta merangsang degupan jantung buat sementara waktu.

4-Postur Badan yang Betul (Gambar 2):
a- Duduk tegak di atas kerusi dengan kaki mencecah lantai (jangan silang kaki).

b-Sokong lengan di atas meja supaya lilitan kaf (cuff) berada selaras dengan paras jantung.

c-Jangan bercakap atau bermain telefon bimbit semasa mesin sedang mengepam.

Berapa Bacaan Normal di Rumah?

Perlu diingat bahawa standard bacaan normal di rumah adalah sedikit lebih rendah berbanding piawaian di klinik kerana faktor persekitaran yang lebih tenang (Rajah 1).

Selepas Mendapat Bacaan, Apa Tindakan Selanjutnya?

 Mendapat angka di skrin hanyalah separuh daripada proses. Langkah seterusnya yang menentukan nilai kesihatan anda:

i- Gunakan Kaedah Gandaan: Ambil bacaan kali kedua selang 1 hingga 2 minit selepas bacaan pertama. Catat purata kedua-dua bacaan tersebut sekiranya terdapat perbezaan ketara.

ii- Rekod Secara Konsisten: Catat tarikh, masa, dan bacaan ke dalam buku log atau aplikasi kesihatan di telefon pintar. Pantau pada waktu yang konsisten (contohnya: 1 kali pada waktu pagi sebelum sarapan/makan ubat, dan 1 kali pada waktu malam sebelum tidur).

iii-Bawa Buku Log Berjumpa Doktor: Jangan ubah dos atau berhenti mengambil ubat sendiri hanya kerana bacaan kelihatan normal atau sedikit tinggi pada hari tertentu. Biarkan doktor membuat penilaian holistik berdasarkan trend catatan anda.

iv- Ketahui Tanda Bahaya: Sekiranya bacaan melambung melebihi 160/100 mmHg secara berulang, segera berjumpa doktor. Sekiranya anda mempunyai gejala seperti sakit dada, sesak nafas, kebas anggota badan, atau sakit kepala yang teruk, ini merupakan kecemasan perubatan dan memerlukan rawatan segera di hospital.

Kekerapan pemeriksaan tekanan darah di rumah bergantung kepada arahan doktor serta kawalan semasa penyakit darah tinggi anda. Sekiranya anda mempunyai bacaan tekanan darah yang stabil, pemeriksaan setiap bulan hingga 3 bulan sekali sudah mencukupi. Anda juga perlu memeriksa tekanan darah setiap kali bergejala seperti sakit kepala, ketegangan bahagian leher, pening dan lain-lain. Menjadikan pemantauan tekanan darah di rumah sebagai rutin bukan bererti anda perlu cemas setiap hari, sebaliknya ia memberi anda kawalan penuh terhadap kesihatan kardiovaskular sendiri.

Biodata Penulis
Dr. Zainab Mat Yudin mendapat pendidikan sebagai doktor perubatan pada tahun 2003 daripada Universiti Sains Malaysia. Beliau pernah bertugas di Hospital Alor Setar, Klinik Kesihatan Rasa dan Klinik Ibu dan Anak Kuala Kubu Bharu. Pada tahun 2015, beliau telah menamatkan pengajian sarjana dalam bidang Perubatan Keluarga di Universiti Sains Malaysia dan beliau bertugas di klinik kesihatan di Sabah iaitu Klinik Kesihatan Putatan dan Klinik Kesihatan Kundasang sebelum bertugas sebagai Pensyarah Perubatan di Pusat Pengajian Sains Pergigian USM pada tahun 2016 sehingga kini. Beliau juga bertugas di Klinik Rawatan Keluarga, Hospital Pakar Universiti Sains Malaysia, Kelantan.