SHARE

Oleh: Admin Fiziklah!

Fizik, seperti bidang-bidang sains yang lain telah sekian lama diajar dalam Bahasa Inggeris bermula daripada peringkat sekolah menengah sehinggalah ke universiti. Melainkan anda adalah generasi pelajar sekolah semasa dasar Memartabatkan Bahasa Melayu Memperkukuh Bahasa Inggeris (MBMMBI) dilaksanakan atau pun anda menamatkan pengajian tinggi di Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), anda adalah golongan yang memperoleh ilmu sains dalam Bahasa Inggeris secara penuh (seperti penulis).

Sebelum itu – MBMMBI adalah dasar pendidikan yang diperkenalkan susulan pemansuhan dasar Pengajaran dan Pembelajaran Sains dalam Matematik dalam Bahasa Inggeris (PPSMI). MBMMBI mengembalikan kedudukan Bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar utama bagi subjek-subjek sains dan matematik di sekolah. Manakala, UKM, sesuai dengan statusnya sebagai universiti kebangsaan Negara menjadikan Bahasa Melayu sebagai bahasa pengajaran dan pembelajaran di kebanyakan fakulti.

Adalah sesuatu yang tidak asing jika golongan (seperti kita) ini sedikit janggal apabila hendak menulis, misalnya abstrak tesis dalam Bahasa Melayu yang tulen dan saintifik. Untuk makalah kali ini, penulis berkongsi Pedoman Pembentukan Istilah Fizik sebagai panduan penterjemahan istilah fizik daripada Bahasa Inggeris (BI) ke dalam Bahasa Melayu (BM) yang mungkin tidak didaftarkan dalam sumber rasmi seperti Dewan Bahasa dan Pustaka.

 

 

Bahasa Inggeris Bahasa Melayu Contoh
Akhiran -vity imbuhan keter-an diffusivity = keterbauran
Akhiran -vity imbuhan ke-an
(jika merupakan terbitan daripada kata dasar)
sensitivity = kepekaan
Akhiran -able awalan boleh programmable = boleh aturcara
(dijarakkan)
Akhiran -ability/-ibility imbuhan keboleh-an compressibility = kebolehmampatan
Akhiran -meter meter + nama unit/kata nama/kata kerja/kata sifat ammeter = meterampere
tiltmeter = meter condong
dip meter = meter junam
Akhiran meter (yang panjang iaitu terdiri daripada 3 atau 4 kata) ditranskripsikan terus ke dalam BM cardiotachometer = kardiotakometer
Akhiran -scope akhiran -skop oscilloscope = osiloskop
Akhiran -gram akhiran -gram interferogram = interferogram
Akhiran -graph/-graphy akhiran -graf/-grafi spectrograph = spektrograf
chromatography = kromatografi
Akhiran -ism akhiran isme/imbuhan ke-an diamagnetism = diamagnetisme/kediamagnetan
Awalan anti- awalan anti- anti-friction = antigeseran (dirapatkan)
Kecuali: 
anti-clockwise = lawan jam
Awalan self- akhiran diri/sendiri self clocking = pengejaman-diri
Awalan de-/dis- awalan nyah- decode = nyahkod
(dirapatkan)
Awalan mono- awalan eka-
(jika perkataan BI boleh diterjemahkan ke dalam BM)
monopole = ekakutub
monotone = ekanada (dirapatkan)
Awalan mono- awalan mono-
(jika perkataan BI boleh ditranskripsikan terus ke dalam BM)
monochrome = monokrom
Sama kaedahnya bagi: awalan bi- penta- = awalan dwi- panca- biaxial = dwipaksi
bistable = bistabil
pentadiagonal = pancapenjuru
pentahexane = pentaheksana
Akhiran -an/-ian (yang diimbuhkan pada nama orang) akhiran -an Newtonian = Newtonan
Awalan sub- awalan sub- substructure = substruktur
Awalan co- awalan se- cocurrent = searus
Kecuali:
cofactor = kofaktor
coordinate = koordinat
Awalan micro-, macro- dan mini- awalan mikro-, makro- dan mini- microcaliper = mikroangkup
macroassembler = makropenghimpun
minidisk = minicakera
Awalan multi- awalan berbilang/pelbagai multipipe system = sistem berbilangpaip
multi-position = pelbagai kedudukan
Awalan semi- awalan separuh semiconductor = separuh pengalir
Awalan non- awalan bukan/tak non-circular = bukan bulat
nonuniform = takseragam
Awalan over-
(jika awalan terpisah atau dihubungkan dengan tanda sempang “-” dengan kata dasarnya)
akhiran lebih over coupling = gandingan lebih
over-reinforced = bertetulang lebih
Awalan over-
(jika ditulis serangkai dengan kata dasarnya)
diterjemahkan mengikut makna yang sesuai overflow = limpahan
overlay = tindihan
Awalan photo- awalan foto- photoelectric = fotoelektrik
Awalan electro- awalan elektro- electrocapillarity = elektrokerambutan
Kecuali:
electromotive force = daya gerak elektrik (kerana telah begitu lama digunakan)
Awalan thermo- akhiran haba/suhu thermostat = larasuhu/thermocycle = kitar haba
Kecuali:
thermodynamic = termodinamik (kerana telah begitu lama digunakan)
Awalan pre-/post- awalan pra-/pasca- preheat = prapanas
post buckling = pascalengkokan
Awalan super-
(jika kata dasar merupakan kata nama dan berkaitan dengan bahan/radas)
awalan super- supersonic = superbunyi
Awalan super-
(jika kata dasar merupakan kata sifat/kerja dan bermaksud melebihi/melampau)
akhiran lampau superconductor = pengalir lampau
Awalan tele-/ultra- awalan tele-/ultra- telegraph = telegraf
ultraviolet = ultralembayung
Awalan under- akhiran kurang/bawah underdamped = redam kurang
underflow = aliran bawah

Pedoman-pedoman ini diambil dan disesuaikan daripada buku Istilah Kejuruteraan Bahasa Inggeris – Bahasa Melayu terbitan Dewan Bahasa dan Pustaka tahun 1978. Buku ini dijadikan sumber rujukan bagi makalah kali ini kerana kami tidak memiliki buku Istilah Fizik Pengajian Tinggi Jilid 1 daripada penerbit yang sama; tetapi pedoman yang diberikan adalah dirasakan bersesuaian dalam konteks fizik.

Muka hadapan buku Istilah Kejuruteraan, Dewan Bahasa dan Pustaka (1978)

Fiziklah! begitu mementingkan penggunaan Bahasa Melayu dalam usaha kami membawakan fizik kepada semua, bukan kerana kami mahu, tetapi kami perlu. Bukan kami, kita semua! Jika bukan kita, siapa lagi? Semoga suatu hari nanti Bahasa Melayu mampu dituturkan dan digunakan bukan sahaja dalam perbualan seharian, tetapi juga dalam bidang sains dan ilmu.

Dirgahayu Bahasa Melayuku.

Dipetik dari www.fiziklah.com dengan izin penulis.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

CommentLuv badge