Pembungkusan Fleksibel: Teknologi di Sebalik Produk Harian

Penulis: ChM. Siva Rubini Devi A/P Raveendran¹ & Michele Chin Suk Jiing²

^1&2 Biszon Flexipack Sdn. Bhd

Pernahkah kita terfikir bagaimana snek, kopi segera atau ubat-ubatan boleh kekal segar walaupun disimpan berbulan-bulan? Jawapannya terletak pada teknologi pembungkusan fleksibel, satu inovasi sains bahan yang semakin penting dalam kehidupan moden. Dalam kehidupan seharian, hampir semua produk yang kita gunakan memerlukan pembungkusan, sama ada makanan, minuman, produk farmaseutikal, mahupun barangan penjagaan diri. Menurut kajian oleh Balaban et al. (2022), industri makanan dianggarkan menyumbang sekitar 70% penggunaan pembungkusan fleksibel di peringkat global. Bahan-bahan ini mempunyai aplikasi yang sangat luas kerana sifatnya yang baik, seperti kos yang ekonomik, selamat digunakan bersama produk makanan, sifat penghalang yang baik, sifat mekanikal dan optik, dan kesesuaian untuk pemprosesan pada mesin percetakan dan pembungkusan.

Apakah itu pembungkusan fleksibel?

Pembungkusan fleksibel merujuk kepada bahan pembungkusan yang bersifat fleksibel dan boleh dibentuk dengan mudah. Fleksibel boleh terdiri daripada satu atau lebih lapisan yang memberikan sifat khusus kepada keseluruhan bahan pembungkusan. Lapisan tersebut boleh menjadi jaring/helaian individu atau salutan/rawatan dan dilekatkan dengan kukuh antara satu sama lain. Sebagai contoh untuk pembungkusan bahan makanan, ia perlu mempunyai empat jenis lapisan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1 (Haque 2024).

Jenis Bahan dalam Pembungkusan Fleksibel

Pembungkusan fleksibel biasanya terdiri daripada beberapa jenis bahan yang mempunyai fungsi berbeza. Antara bahan yang paling biasa digunakan ialah polyethylene (PE), polypropylene (PP) dan polyethylene terephthalate (PET). Bahan-bahan ini digunakan kerana mempunyai sifat mekanikal yang baik serta mampu memberikan perlindungan kepada produk. Selain itu, aluminium foil juga sering digunakan dalam pembungkusan fleksibel kerana ia mempunyai sifat penghalang yang sangat baik terhadap oksigen, cahaya dan kelembapan. Dalam kebanyakan kes, beberapa lapisan bahan yang berbeza akan digabungkan untuk menghasilkan struktur pembungkusan ”multilayer”. Struktur ini membolehkan setiap lapisan menjalankan fungsi tertentu seperti kekuatan mekanikal, perlindungan terhadap gas, dan kemudahan pencetakan label (Morris 2022). Contohnya, pembungkusan kopi segera menggunakan struktur multilayer bagi menghalang kemasukan oksigen yang boleh menjejaskan aroma kopi. Pembungkusan juga boleh dikelaskan mengikut jenis pembungkusan seperti yang disenaraikan di Rajah 2.

Kelebihan Pembungkusan Fleksibel

Salah satu kelebihan utama pembungkusan fleksibel ialah beratnya yang lebih ringan berbanding pembungkusan tradisional. Ini membantu mengurangkan kos pengangkutan serta penggunaan bahan mentah. Selain itu, pembungkusan fleksibel juga menjimatkan ruang penyimpanan kerana ia boleh dilipat atau digulung sebelum digunakan. Pembungkusan fleksibel juga mempunyai keupayaan perlindungan yang baik terhadap faktor luaran seperti oksigen, wap air dan cahaya. Perlindungan ini penting untuk memastikan produk kekal segar dan selamat digunakan sepanjang tempoh penyimpanan. Oleh sebab itu, banyak industri makanan dan farmaseutikal menggunakan pembungkusan jenis ini untuk memanjangkan jangka hayat produk. Di samping itu, pembungkusan fleksibel juga menawarkan kemudahan kepada pengguna. Banyak pembungkusan moden dilengkapi dengan ciri seperti zip lock, easy tear opening, dan resealable packaging, yang memudahkan pengguna membuka dan menyimpan semula produk.

Ujian Makmal untuk Pembungkusan Fleksibel

Bagi memastikan kualiti dan keselamatan pembungkusan, pelbagai ujian mekanikal dijalankan ke atas bahan pembungkusan fleksibel. Antara ujian yang biasa dilakukan ialah kekuatan tegangan (tensile strength), kekuatan pengedap (seal strength), ujian kebocoran (leak test) serta ujian jatuhan (drop test) untuk memastikan pembungkusan berada di keadaan yang selamat. Selain itu, ujian Oxygen Transmission Rate (OTR) dan Water Vapour Transmission Rate (WVTR) juga penting untuk menilai keupayaan bahan dalam menghalang kemasukan oksigen dan wap air. Nilai yang rendah bagi kedua-dua parameter ini menunjukkan bahawa bahan tersebut mempunyai sifat penghalang yang baik, sekali gus membantu mengekalkan kualiti produk.

Cabaran Alam Sekitar

Walaupun pembungkusan fleksibel mempunyai banyak kelebihan, penggunaannya juga menimbulkan cabaran dari segi alam sekitar. Kebanyakan bahan pembungkusan fleksibel diperbuat daripada plastik yang sukar untuk dikitar semula, terutamanya bagi struktur multilayer yang terdiri daripada pelbagai jenis bahan. Isu sisa plastik yang semakin meningkat telah mendorong para penyelidik dan industri untuk mencari alternatif yang lebih mesra alam. Antara usaha yang sedang dijalankan termasuk pembangunan bioplastik, bahan pembungkusan yang boleh terbiodegradasi, serta teknologi pembungkusan yang lebih mudah dikitar semula.

Masa Depan Pembungkusan Fleksibel

Pada masa hadapan, teknologi pembungkusan fleksibel dijangka akan terus berkembang selari dengan kemajuan sains bahan dan teknologi pemprosesan. Inovasi seperti smart packaging, yang mampu memantau kesegaran makanan atau keadaan produk, juga sedang dibangunkan. Selain itu, usaha untuk menghasilkan bahan pembungkusan yang lebih lestari dan mesra alam akan menjadi fokus utama industri. Dengan gabungan inovasi teknologi dan kesedaran terhadap kelestarian alam sekitar, pembungkusan fleksibel berpotensi memainkan peranan penting dalam sistem pembungkusan masa hadapan.

Pembungkusan fleksibel bukan sekadar pembalut produk, tetapi merupakan hasil gabungan sains bahan, kejuruteraan dan inovasi yang menyokong kehidupan moden. Dengan kelebihan seperti berat yang ringan, perlindungan produk yang baik dan kemudahan penggunaan, ia telah menjadi pilihan utama dalam pelbagai sektor industri. Namun begitu, cabaran berkaitan alam sekitar perlu ditangani melalui penyelidikan dan pembangunan bahan pembungkusan yang lebih lestari. Oleh itu, perkembangan pembungkusan fleksibel bukan sahaja mencerminkan kemajuan teknologi bahan, malah memainkan peranan penting dalam menyokong gaya hidup moden yang lebih lestari.

Rujukan

Balaban, P. & Puška, A. 2022. Influence of Packaging Process on Mechanical Characteristics of the Flexible Packaging Materials. Adeletters 1(65-70.

Haque, A. 2024. An Exclusive Handbook of Flexible Packaging Materials: Equipped with Raw Materials, Manufacturing & Quality Machineries & Procedures, Case Studies and Troubleshooting’s.

Morris, B. A. 2022. The Science and Technology of Flexible Packaging: Multilayer Films from Resin and Process to End Use. William Andrew.