Teknik Pengesanan Geofizik Ancaman Tersembunyi Lubang Benam

Penulis: Puteri Amirah Nabilah Azman
Pelajar Sarjana Geologi Kejuruteraan, Jabatan Sains Bumi dan Alam Sekitar,
Fakulti Sains dan Teknologi,
Universiti Kebangsaan Malaysia

Kejadian lubang benam yang berlaku di Jalan Masjid India pada Ogos 2024 telah mengejutkan negara, khususnya di kalangan penduduk bandar dan pengunjung tetap ke kawasan yang sibuk itu. Peristiwa tragis ini meragut nyawa Vijaya Lakshmi yang berusia 48 tahun, yang sedang melawat keluarga semasa cutinya. Operasi menyelamat untuk Vijaya kini telah beralih kepada misi pemulihan, menandakan perubahan suram dalam usaha tersebut.

Kejadian ini telah mencetuskan perbincangan meluas mengenai kerentanan Kuala Lumpur terhadap lubang benam, kesan pembangunan bandar yang pesat, dan keselamatan infrastruktur bandar secara umum. Para pakar kini menyeru supaya lebih banyak kesedaran dan langkah pencegahan diambil untuk menangani risiko ini, terutamanya berikutan aktiviti manusia dan perubahan keadaan alam sekitar yang boleh memburukkan lagi bahaya tersebut.

Lubang benam juga berlaku di bahagian lain dunia. Sebuah lubang benam sedalam 65 kaki menyebabkan kekacauan di kalangan pengguna jalan raya di pusat bandar Fukuoka di Jepun barat daya apabila seluruh lebar jalan lima lorong runtuh.

Di China, lima orang terbunuh apabila sebuah lubang benam selebar 10 meter terbuka di hadapan pintu masuk sebuah kawasan perindustrian di Shenzhen pada tahun 2013. Sekurang- kurangnya tiga orang mati apabila mereka jatuh ke dalam lubang benam besar yang menelan sebahagian jalan dan pejalan kaki di provinsi Henan tengah pada tahun 2016. Sementara itu, pada tahun 2019, sebuah lubang benam besar menelan sebuah bas bersama pejalan kaki di China, mencetuskan letupan yang membunuh enam orang dengan sepuluh lagi hilang.

Lubang benam didefinisikan sebagai kemerosotan lapisan bawah tanah akibat pelarutan batuan karst oleh air bawah tanah atau air hujan berasid. Kejadian runtuhan mendadak ini boleh menyebabkan kerosakan besar kepada infrastruktur, mengganggu ekosistem, dan bahkan menimbulkan risiko ancaman nyawa kepada penduduk yang tinggal di kawasan berisiko lubang benam. Walaupun peristiwa ini mengejutkan negara, lubang benam di Malaysia bukanlah fenomena baru. Sepanjang tahun insiden lubang benam terutamanya di kawasan yang dilapisi batu kapur atau kawasan terjejas oleh aktiviti manusia telah membawa kepada isu kelemahan dalam perancangan dan penyelenggaraan bandar.

Oleh itu, memahami dan meramalkan lubang benam menjadi penting dalam meminimakan bahaya yang berkaitan dengan pembentukannya. Kaedah geofizik telah muncul sebagai teknik utama dalam pengesanan, pemetaan, dan pemantauan lubang benam, menawarkan cara non- invasif untuk mengkaji lapisan bawah tanah dan mengenal pasti kawasan berisiko.

Peranan Geofizik dalam Pengesanan Lubang Benam

Kaedah geofizik, yang bergantung kepada pengukuran sifat fizikal lapisan bawah tanah, sangat penting dalam mengenal pasti rongga, kekosongan, dan anomali geologi lain yang mungkin membawa kepada lubang benam. Kaedah ini tidak merosakkan dan ia boleh memberikan data berharga tanpa memerlukan penggalian atau penggerudian. Matlamat utama adalah untuk mengesan dan memetakan anomali dalam lapisan bawah tanah, terutamanya di kawasan di mana lubang benam mungkin terbentuk.

Beberapa kaedah geofizik yang biasa digunakan dalam penyelidikan lubang benam termasuk:

• Radar tusukan bumi (GPR): Menggunakan gelombang elektromagnet untuk menyiasat lapisan bawah tanah.
• Tomografi Keberintangan Elektrik (ERT): Mengukur rintangan elektrik bahan bawah tanah.
• Survei Seismos: Termasuk refraksi seismik dan refleksi untuk mengkaji keadaan bawah tanah.
• Survei Micrograviti: Mengukur variasi kecil dalam medan graviti bumi akibat perubahan ketumpatan bawah tanah.

  

  

  Kaedah-kaedah ini sangat berkesan dalam menilai risiko lubang benam, terutama di kawasan yang cenderung kepada proses karst seperti kawasan yang dilapisi batu kapur atau gipsum. Dengan mengenal pasti dan memetakan rongga bawah tanah, survei geofizik membantu memahami potensi pembentukan lubang benam dan merancang strategi mitigasi.

  Kesimpulannya, kaedah geofizik adalah alat penting untuk mengkaji lubang benam, memberikan wawasan berharga tentang keadaan lapisan bawah tanah dan membantu menilai risiko yang ditimbulkan oleh bahaya semula jadi ini.