Penulis: Nurul Fatihah binti Muhammad Halimi¹, Nurul Hidayah binti Nasaruddin¹ & Prof. Madya Dr. Nik Shanita ³Safii
¹Pelajar Prasiswazah Program Dietetik, Fakulti Sains Kesihatan, Universiti Kebangsaan Malaysia
²Pensyarah Kanan, Program Dietetik, Fakulti Sains Kesihatan, Universiti Kebangsaan Malaysia
Sejak kebelakangan ini, semakin banyak produk makanan dan minuman muncul dengan label “sugar-free”, “tanpa gula” atau “zero sugar”, sehingga membuatkan ramai pengguna secara automatik menganggapnya sebagai pilihan yang lebih sihat. Di media sosial pula, pempengaruh sering mempromosikan minuman “zero sugar is always better” atau “guilt-free choice for weight loss”, menjadikan konsep sugar-free kelihatan seperti jalan pintas untuk hidup sihat. Namun di sebalik label yang meyakinkan ini, timbul satu persoalan penting: adakah produk sugar-free benar-benar memberikan manfaat kesihatan yang kita sangkakan, atau sebenarnya ia lebih kepada strategi pemasaran yang membuatkan kita rasa selamat walaupun realitinya mungkin tidak begitu?
Apakah Sebenarnya Maksud Sugar-Free?
Ramai beranggapan sugar-free bermaksud produk itu memang langsung tidak mengandungi gula. Tetapi sebenarnya, menurut garis panduan pelabelan antarabangsa dan tempatan, istilah sugar-free hanya bermaksud produk tersebut mengandungi kurang daripada 0.5g gula bagi setiap hidangan. Ini termasuk gula semula jadi dan gula tambahan. Dengan kata lain, sugar-free tidak bermaksud tiada gula langsung, sebaliknya hanya mengandungi jumlah gula yang sangat kecil bagi setiap hidangan.
Bagi mengekalkan rasa manis, kebanyakan produk sugar-free menggunakan pemanis tiruan seperti aspartame, sucralose atau acesulfame-K. Bahan-bahan ini mempunyai tahap kemanisan ratusan kali lebih tinggi daripada gula biasa, jadi hanya sedikit diperlukan untuk menghasilkan rasa yang sama. Dari sudut penggunaan industri, pemanis tiruan membantu mengurangkan gula dan kalori, namun sifatnya yang sangat manis boleh mempengaruhi persepsi rasa pada pengguna, khususnya dalam jangka masa panjang.
Ada Risiko ke Bila Selalu Ambil Sugar-Free?
Produk sugar-free secara umumnya selamat jika diambil dalam jumlah yang disyorkan dan boleh menjadi alternatif berguna untuk mengurangkan pengambilan gula tambahan dalam diet harian. Ia sering dipilih oleh mereka yang ingin mengawal gula darah, mengurangkan kalori daripada gula, atau sekadar mahu mengurangkan rasa manis dalam makanan dan minuman. Bagi sesetengah individu, terutama yang biasa mengambil minuman manis atau snek bergula tinggi setiap hari, beralih kepada versi sugar-free boleh memberi kesan positif dengan secara perlahan mengurangkan rasa ketagihan terhadap manisan.
Walau bagaimanapun, pengambilan berlebihan masih boleh menimbulkan beberapa kesan sampingan. Antaranya ialah ketidakselesaan pencernaan seperti kembung perut, cirit-birit, atau rasa tidak selesa selepas makan, terutamanya jika mengambil produk yang mengandungi pemanis seperti sorbitol atau xylitol. Dalam sesetengah keadaan, penggunaan sugar-free secara konsisten juga boleh meningkatkan keinginan terhadap makanan manis, kerana tubuh masih mengharapkan rasa manis, sekaligus mendorong pengambilan kalori tambahan walaupun niat asal adalah untuk mengurangkan gula.
Beberapa kajian juga mendapati bahawa label “sugar-free” boleh mewujudkan persepsi bahawa produk tersebut lebih selamat, sekaligus mendorong pengguna mengambilnya dalam kuantiti yang lebih besar. Dari perspektif kesihatan jangka panjang, terdapat juga dapatan yang menunjukkan penggunaan pemanis tiruan dalam tempoh panjang mungkin mempengaruhi keseimbangan gut microbiota, yang berpotensi memberi kesan kepada metabolisme, kawalan gula darah, dan kesihatan usus secara keseluruhan.
Meskipun begitu, produk sugar-free masih mempunyai manfaat jika digunakan dengan bijak. Ia membantu mengurangkan gula tambahan, memberi alternatif lebih sihat, dan menyokong tabiat pemakanan yang lebih seimbang. Kuncinya ialah kesederhanaan dan kesedaran mengambil produk sugar-free sebagai sebahagian daripada diet sihat, bukan sebagai jalan pintas untuk kurus atau hidup sihat.
Cadangan Praktikal Mengurangkan Gula
Untuk mengurangkan gula, produk sugar-free boleh dijadikan alat bantu, tetapi bukan penyelesaian tunggal. Beberapa strategi yang lebih menyeluruh termasuk:
i- Kawal gula dalam minuman harian – kurangkan tabiat menambah gula dalam kopi, teh atau minuman segera secara berperingkat.
ii-Baca label dengan bijak – semak kandungan gula tersembunyi dalam produk makanan dan minuman.
iii-Pilih makanan semula jadi – ganti manisan dengan buah-buahan atau snek segar yang lebih sihat.
iv-Masak sendiri bila boleh – membantu mengawal jumlah gula yang digunakan dalam masakan dan minuman.
Dengan menggabungkan langkah-langkah ini, pengurangan gula dapat dilakukan secara realistik tanpa perlu mengorbankan keseronokan menikmati makanan dan minuman kegemaran.
Produk sugar-free boleh menjadi alternatif bermanfaat dalam usaha mengurangkan pengambilan gula. Namun, ia bukan jaminan untuk kurus atau lebih sihat. Penggunaan yang berlebihan masih boleh memberi kesan sampingan, dan kajian menunjukkan bahawa pemanis tiruan tidak semestinya membantu penurunan berat badan jangka panjang. Untuk kehidupan yang lebih sihat, pengguna digalakkan memberi perhatian kepada pembacaan label, mengurangkan minuman manis, memilih makanan semula jadi, memasak sendiri apabila mampu, dan mengamalkan kesederhanaan. Dengan pendekatan yang seimbang dan berasaskan kesedaran, produk sugar-free boleh dimanfaatkan secara bijak tanpa menjadikannya sandaran utama dalam usaha mencapai gaya hidup sihat.
Kredit foto utama-shutterstock
Rujukan
European Commission. 2011. Commission Regulation (EU) No. 1169/2011 on the provision of food information to consumers. Official Journal of the European Union.
Hall, K. D., Ayuketah, A., Brychta, R., Zhou, M., & Walter, M. 2022. No sugar added labels and consumer eating behaviour. Unpublished manuscript.
Ministry of Health Malaysia. 2010. Malaysian Food Regulations 1985: Nutrition Labelling and Claims. Putrajaya: Ministry of Health Malaysia.
Scapin, T., Fernandes, A. C., & Proença, R. P. C. 2021. Effects of sugar-free labeling on consumer perception and food choice. Unpublished manuscript.
Suez, J., Korem, T., Zeevi, D., Zilberman-Schapira, G., Thaiss, C. A., Maza, O., … & Elinav, E. 2014. Artificial sweeteners induce glucose intolerance by altering the gut microbiota. Nature, 514(7521): 181-186.
Swithers, S. E. 2013. Artificial sweeteners produce the counterintuitive effect of inducing metabolic derangements. Trends in Endocrinology & Metabolism, 24(9): 431-439.
Tandel, K. R. 2011. Sugar substitutes: Health controversy over perceived benefits. Journal of Pharmacology & Pharmacotherapeutics, 2(4): 236-243.
U.S. Food and Drug Administration. 2022. Food labeling: Nutrient content claims. U.S. Department of Health and Human Services.
World Health Organization. 2023. Non-sugar sweeteners: WHO guideline. Geneva: WHO.
Yang, Q. 2010. Gain weight by “going diet?” Artificial sweeteners and the neurobiology of sugar cravings. Yale Journal of Biology and Medicine, 83(2): 101-108.
Biodata Penulis:
Nurul Fatihah binti Muhammad Halimi dan Nurul Hidayah binti Nasaruddin merupakan pelajar prasiswazah Program Dietetik di Fakulti Sains Kesihatan, Universiti Kebangsaan Malaysia Kampus Kuala Lumpur, Jalan Raja Muda Abdul Aziz, 50300 Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur.
Prof. Madya Dr. Nik Shanita Safii merupakan Pensyarah bagi Program Dietetik dan Pengerusi bagi Pusat Kajian Kesihatan Komuniti (ReaCH), Universiti Kebangsaan Malaysia Kampus Kuala Lumpur, Jalan Raja Muda Abdul Aziz, 50300 Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur.
