Rasa Sihat, Tetapi Ada Penyakit: Apa yang Angka Malaysia Dedahkan?

Penulis: Prof. Madya Dr. Najib Majdi Yaacob
Pakar Perubatan Kesihatan Awam, Pusat Pengajian Sains Perubatan, Universiti Sains Malaysia

“Saya rasa sihat. Mengapa bacaan gula saya tinggi?” Bayangkan anda menerima keputusan ini selepas pemeriksaan kesihatan. Anda masih boleh bekerja, mengurus keluarga dan menjalani hari seperti biasa. Dalam situasi rekaan ini, memang mudah untuk tertanya-tanya sama ada keputusan itu benar-benar penting.

Rasa sihat belum cukup untuk mengetahui paras gula dalam darah. Dalam diabetes jenis 2, gejalanya boleh ringan dan mengambil masa bertahun-tahun untuk disedari. Jadi, seseorang mungkin masih menjalani rutin biasa ketika paras gulanya sudah meningkat. Bacaan tinggi perlu dinilai lanjut, walaupun tubuh terasa seperti biasa. [1] Angka Malaysia membantu kita memahami mengapa perkara ini wajar diberi perhatian.

Mengapa Tubuh Belum Terasa Sakit

Tubuh menggunakan hormon insulin untuk membantu mengawal gula dalam darah, atau glukosa. Dalam diabetes jenis 2, tubuh tidak menggunakan insulin dengan berkesan. Akibatnya, paras glukosa boleh meningkat. Antara gejala diabetes ialah dahaga berlebihan, kerap membuang air kecil, keletihan dan penglihatan kabur. Namun, gejala jenis 2 tidak semestinya cukup ketara untuk segera disedari. [1]

Mengetahui keadaan ini memberi peluang untuk merancang penjagaan. Dari semasa ke semasa, diabetes boleh merosakkan salur darah dan saraf. Pemakanan, aktiviti fizikal, ubat apabila diperlukan serta pemantauan yang sesuai boleh membantu mengelakkan atau melambatkan komplikasi. [1] Sebab itulah rasa sihat dan keputusan pemeriksaan perlu dilihat bersama.

Bayangkan 1,000 Orang Dewasa

Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi 2023, atau NHMS 2023, menganggarkan 15.6% orang dewasa di Malaysia mempunyai diabetes mengikut definisi tinjauan. Ringkasan rasminya menyebut kira-kira satu dalam enam orang dewasa. [2]

Bahagian penduduk yang mempunyai sesuatu keadaan pada waktu yang dikaji disebut prevalens. Dalam contoh ini, kita sedang melihat bahagian orang dewasa yang mempunyai diabetes mengikut tinjauan.

Untuk membayangkannya, kita tukarkan peratusan itu kepada bilangan bagi 1,000 orang dewasa. Daripada jumlah ini, 97 orang diketahui menghidap diabetes. Seramai 59 orang lagi mempunyai glukosa tinggi ketika tinjauan, tetapi belum diketahui menghidap diabetes. Pecahan asalnya ialah 9.7% dan 5.9%. Apabila digabungkan, 97 + 59 = 156 orang. [3]

Angka 1,000 ini hanyalah cara memudahkan kita membaca peratusan. Ia bukan bilangan peserta sebenar dalam satu kumpulan kajian. “Glukosa tinggi” pula merujuk kepada kriteria yang digunakan dalam tinjauan, bukan sebarang kenaikan kecil pada bacaan gula. Anggaran tersebut merangkumi diabetes keseluruhan, bukan khusus jenis 2. [3]

Sekarang, lihat kumpulan 156 orang itu sahaja. Daripada mereka, 59 berada dalam kumpulan yang belum diketahui menghidap diabetes. Bahagiannya menghampiri dua perlima. Inilah asas ungkapan “kira-kira dua dalam lima” dalam ringkasan NHMS. [2]

Perbezaan kumpulan ini penting. “Satu dalam enam” merujuk kepada semua orang dewasa. “Dua dalam lima” pula merujuk kepada kumpulan diabetes mengikut tinjauan. Kedua-dua ungkapan boleh betul pada masa yang sama kerana kumpulan yang dibandingkan berbeza. Apabila membaca peratusan dalam berita kesihatan, cuba tanya: “Angka ini dikira daripada kumpulan yang mana?”

Apa yang angka itu belum ceritakan

NHMS mengumpulkan maklumat dan menjalankan pemeriksaan dalam komuniti. Pesertanya termasuk orang yang belum dikenal pasti menghidap diabetes. Penyelidik menggunakan sampel yang dipilih serta kaedah analisis untuk menganggarkan keadaan penduduk Malaysia. [3]

Perkataan “anggaran” perlu diberi perhatian. Penyelidik tidak memeriksa setiap orang dewasa di negara ini, maka angka daripada sampel mempunyai ketidakpastian. Nilai 15.6% menggambarkan keadaan pada 2023. Ia tidak meramalkan peluang setiap individu mendapat diabetes pada masa hadapan, atau menjamin seorang daripada setiap enam kenalan kita mempunyai penyakit itu.

Begitu juga, “belum diketahui menghidap diabetes” tidak semestinya bermaksud “langsung tiada gejala”. Label itu juga tidak memberitahu kita sama ada seseorang pernah menjalani pemeriksaan. Kita tidak boleh menganggap semua orang dalam kumpulan tersebut berasa sihat seperti watak dalam pembukaan tadi.

Angka ini juga bukan alasan untuk menyalahkan mereka kerana belum mengetahui status penyakit. Kita memerlukan maklumat tentang pengalaman dan keadaan mereka sebelum dapat memahami sebabnya. Bagi kita sebagai pembaca, dapatan ini menunjukkan besarnya isu pengesanan. Untuk mengetahui keadaan diri sendiri, kita masih memerlukan penilaian yang sesuai.

Bacaan Tinggi perlu disusuli Pengesahan

Saringan membantu mengenal pasti siapa yang memerlukan pemeriksaan lanjut. Untuk mengesahkan diagnosis, doktor menilai jenis ujian, keputusan dan keadaan orang yang diperiksa. Oleh itu, bacaan tinggi pada satu pemeriksaan perlu dibincangkan dengan petugas kesihatan. [4]

Garis panduan Malaysia edisi keenam menerangkan bahawa, bagi individu tanpa gejala, pengesahan diabetes memerlukan dua keputusan ujian yang memenuhi kriteria diagnosis. Keputusan itu boleh datang daripada dua jenis ujian pada sampel yang sama atau daripada sampel berasingan. Doktor menentukan kaedah yang sesuai. Dua keputusan tidak semestinya memerlukan dua lawatan. [4]

Dalam NHMS 2023, peserta dengan penemuan seperti glukosa tinggi diberikan surat rujukan untuk penilaian dan susulan. [3] Pemeriksaan itu diikuti langkah untuk membantu peserta mendapatkan penjagaan. Jika anda menerima keputusan yang memerlukan susulan, dapatkan penjelasan tentang ujian seterusnya dan bila ia perlu dilakukan.

Sebelum Pulang dari Pemeriksaan

Jika anda belum pasti bila perlu menjalani pemeriksaan, bincangkan usia, sejarah keluarga, berat badan dan sejarah diabetes ketika hamil dengan petugas kesihatan. Maklumat ini membantu mereka menilai kesesuaian pemeriksaan. Jika ada gejala yang mencurigakan, dapatkan penilaian tanpa menunggu pemeriksaan rutin berikutnya. [4]

Bawa keputusan terdahulu jika ada. Sebelum pulang, tanyakan maksud keputusan, tindakan yang diperlukan dan masa untuk kembali. Tidak mengapa untuk meminta penjelasan sekali lagi jika ada istilah yang belum difahami. Minta arahan ditulis jika itu membantu anda mengingatinya.

Ahli keluarga boleh membantu mencatat arahan atau menemani anda ke temu janji. Di pihak perkhidmatan kesihatan, penerangan yang jelas dan urusan susulan yang mudah difahami turut penting. Mengetahui bacaan sahaja belum menyelesaikan keperluan seseorang untuk mendapatkan penjagaan.

Kembali kepada situasi pembukaan tadi: anda mungkin masih berasa sihat selepas menerima keputusan. Kini, anda mempunyai maklumat tambahan untuk dibincangkan dengan doktor. Mulakan dengan satu pertanyaan yang berguna: “Apakah maksud keputusan saya, dan apakah langkah seterusnya?”

Rujukan

1. World Health Organization. 2024. Diabetes. Lembaran fakta, 14 November 2024.
2. Institute for Public Health, Ministry of Health Malaysia. Key findings from the National Health and Morbidity Survey 2023. Bahagian “Decoding diabetes”, halaman bercetak 5.
3. Mat Rifin H, Mohd Yusoff MF, Abd Hamid HA. 2025. Conducting the National Health and Morbidity Survey 2023 in Malaysia with focus on methodology and main findings on non-communicable diseases. Scientific Reports, 15, 25531. DOI: 10.1038/s41598-025-08311-9. Teks penuh di PubMed Central; lihat Jadual 4.
4. Ministry of Health Malaysia dan pertubuhan profesional bersama. 2020. Clinical Practice Guidelines: Management of Type 2 Diabetes Mellitus, edisi keenam. Bahagian 2, Screening and Diagnosis.

Biodata Penulis

Prof. Madya Dr Najib Majdi Yaacob ialah Pakar Perubatan Kesihatan Awam (Epidemiologi) dan Pensyarah Perubatan di Jabatan Biostatistik dan Metodologi Penyelidikan, Pusat Pengajian Sains Perubatan, Universiti Sains Malaysia Kampus Kesihatan.

Catatan-Penggunaan AI

Alat AI OpenAI melalui Codex digunakan untuk membantu penyediaan rangka, draf dan penyuntingan bahasa. Infografik dihasilkan dengan bantuan ChatGPT. Kandungan artikel dan infografik telah disemak oleh penulis.