Pendekatan Holistik dalam Mempromosikan Keselamatan Makanan kepada Masyarakat Orang Kelainan Upaya (OKU)

Penulis: Dr. Shalinawati binti Ramli¹ , Siti Adriana Ismail²
Pensyarah Fakulti Perubatan Sains Kesihatan (FPSK), Universiti Sains Islam Malaysia (USIM)¹
Pelajar Perubatan Universiti Sains Islam Malaysia²

Menyantuni masyarakat Orang Kelainan Upaya (OKU) dalam mempromosikan kesihatan mengenai keselamatan makanan mampu membantu mereka dalam mempertingkatkan taraf kesihatan dan kualiti hidup yang lebih baik walaupun dengan pendekatan yang sedikit berbeza. Justeru itu, kelab pelajar perubatan One Health Students Club (OHSC), Universiti Sains Islam Malaysia (USIM) dengan kerjasama Universiti Kuala Lumpur (UniKL) dan Universiti Malaysia Kelantan (UMK) telah menganjurkan satu program kesukarelawan iaitu program “Safe Food Today for A Healthy Tomorrow”, yang mana telah mendapat pembiayaan daripada Malaysia One Health University Network (MyOHUN). Objektif program ini adalah untuk memupuk kesedaran dan pengetahuan kepada masyarakat tentang keselamatan makanan. Program ini telah menjadikan golongan Orang Kelainan Upaya (OKU) yang tinggal di Pusat Pemulihan Orang Kelainan Upaya (OKU) Kampung Aur, Bachok, Kelantan sebagai antara kumpulan sasaran program selain pelajar sekolah.

Melalui program ini, mereka telah didedahkan dengan cara mengenal pasti makanan yang berisiko tinggi untuk tercemar, cara pengendalian dan penyimpanan makanan yang betul dan kaedah pengencaman makanan rosak melalui pameran. Bukan itu sahaja, pengetahuan berkaitan dengan kriteria premis makanan yang bersih dan aktiviti yang boleh mencemarkan makanan juga turut diberi penekanan melalui tayangan video pendek yang telah disediakan oleh Dr Masyita bin Mamot, pensyarah Universiti Kuala Lumpur (UniKL). Secara umumnya, pencemaran makanan boleh berlaku di mana-mana peringkat rantaian makanan termasuk pembelian, pengangkutan, penyimpanan, penyediaan dan penyajian makanan. Oleh itu, dengan wujudnya program ini, pengetahuan keselamatan makanan boleh diaplikasikan oleh mereka dalam kehidupan seharian.

Wujudnya pusat pemulihan OKU ini penting dalam membantu mereka untuk hidup berdikari dan diintegrasikan dalam masyarakat. Antara  usaha pemulihan di pusat ini ialah melibatkan mereka dalam industri penternakan ayam. Pengetahuan mereka tentang menjaga kualiti bahan mentah penting  untuk memastikan ianya tidak rosak dan tidak tercemar oleh mikroorganisma kepada pelanggan mereka. Ayam selalu dikaitkan dengan kes keracunan makanan dan ianya mungkin boleh berpunca daripada cara penyimpanan dan pengangkutan yang salah sebelum sampai ke pasar dan dimasak oleh pembeli. Bukan itu sahaja, ianya juga boleh berlaku semasa penyediaan dan penyajian ayam tersebut.

Penyakit

Bakteria  Salmonella merupakan bakteria yang biasanya menjangkiti ayam melalui air dan makanan yang sudah tercemar oleh bakteria ini. Bukan itu sahaja, jangkitan vertikal boleh berlaku dari ayam betina yang sudah dijangkiti kepada anaknya semasa pembentukan telur.  Najis  ayam ini juga boleh melekat pada kulit telur semasa bertelur dan mengeram. Jika tidak membersihkan dan memasak dengan sempurna maka, risiko keracunan makanan adalah tinggi. Pada tahun 2021, penemuan Salmonella Enteriditis pada sampel telur ayam oleh Agensi Makanan Singapura (SFA) telah menyebabkan arahan menarik balik telur ayam keluaran Malaysia dari pasaran Singapura. Apabila kejadian ini belaku, terdapat kesan kepada pengeluar dan pada masa yang sama jika perkara ini tidak dikenalpasti oleh SFA, wabak keracunan makanan boleh berlaku di Singapura. Seperti kita sedia maklum, keracunan makanan  boleh membawa kepada kematian.

Kebersihan diri juga amat penting untuk ditekankan sebelum mengendalikan makanan. Selepas pulang berkerja, mestilah membersihkan diri sebelum mengendalikan makanan bagi mengelakkan pencemaran makanan tanpa sedar. Dalam laporan tahunan bahagian keselamatan dan kualiti makanan Kementerian Kesihatan Malaysia yang terkini di portal mereka, telah mendapati penurunan jumlah episod keracunan makanan (KRM) daripada 496 pada tahun 2018 kepada 197 pada tahun 2021. Penurunan ini merupakan cermin kesungguhan dan hasil usaha bersama dalam mencegah keracunan makanan di Malaysia. Statistik ini boleh meningkat pada bila-bila masa sahaja jika kita berhenti mempromosikan perihal keselamatan makanan kepada rakyat Malaysia.

Tuntasnya, ilmu tentang keselamatan makanan penting untuk masyarakat kita. Promosi kesihatan yang bertemakan keselamatan makanan perlulah giat dilakukan tanpa mengira agama, bangsa, umur dan keupayaan seseorang. Hal ini kerana, tanpa ada kesedaran dalam masyarakat kita, sesiapa sahaja boleh menerima akibat buruknya, kerana penyakit itu tidak mengenal sesiapa.

Gambar-gambar sepanjang program